Εκκλησία Αγίας Κυριακής

Ο ιερός ναός της Αγίας Κυριακής στην Πόλη Χρυσοχούς είναι ένας μονόκλιτος ναός μετρίου μεγέθους, καλυμμένος από μία οξυκόρυφη καμάρα. Το ναό, βόρεια και νότια εξωτερικά, στηρίζουν τέσσερις αντηρίδες σε κάθε πλευρά, καμωμένες με λαξευτούς πωρόλιθους. Η τοιχοποιία έγινε με αργούς λίθους οι οποίοι επιχρίστηκαν με κονίαμα. Λαξευτοί πωρόλιθοι χρησιμοποιήθηκαν και για τα εσωτερικά τόξα του ναού, όπως επίσης και για τις κορνίζες στις πόρτες και τα ανώφλια. Στο ναό συναντούμε και υλικά σε δεύτερη χρήση, όπως το λευκό μάρμαρο στο κατώφλι της νότιας εισόδου, αλλά και το μαρμάρινο κιονόκρανο και ο μαρμάρινος σπόνδυλος πάνω στα οποία στηρίζεται η πλάκα της Αγίας Τράπεζας.

Σε δύο πέτρινες εντοίχιες πλάκες, που βρίσκονται η μία πάνω από την πόρτα και η άλλη πάνω από το παράθυρο στη δυτική εξωτερική πλευρά του ναού, αναφέρεται ως ημερομηνία ανέγερσης το 1742. Η υπέρθυρη πλάκα έχει διαβρωθεί και από την επιγραφή που ήταν σκαλισμένη σώζεται μόνο η χρονολογία. Στην πλάκα πάνω από το παράθυρο είναι ανάγλυφα ένας σταυρός, στις γωνίες του οποίου αναγράφεται ΙΣ ΧΣ ΝΙ ΚΑ και από κάτω η χρονολογία 1742.

Το τέμπλο, το προσκυνητάρι, όπως και ο γυναικωνίτης, είναι απλά, ξύλινα, χωρίς σκαλίσματα, προφανώς κατασκευασμένα από κάποιο μαραγκό. Οι εικόνες του ναού, που τώρα βρίσκονται στο μουσείο της επισκοπής Αρσινόης, είναι αξιόλογες και ιστορήθηκαν το 1758 από τον αγιογράφο Χαράλαμπο. Στην εικόνα του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου είναι γραμμένο το εξής: «Δέησις Θεοδοσίου προσκυνητού και των γονέων αυτού. Χειρ Χαραλάμπους ΑΨΝΗ΄. Κ΄ Ιανουαρίου».

Υπάρχουν ενδείξεις ότι ο ναός είναι κτισμένος πάνω σε ερείπια παλαιότερου ναού. Αυτό φυσικά θα το αποδείξει μελλοντικά η αρχαιολογική σκαπάνη. Αν τα αποτελέσματα είναι θετικά, τότε θα δοθεί εξήγηση στο ερώτημα γιατί ο ναός έχει δύο ονόματα (Αγία Κυριακή και Χρυσοπολίτισσα) αφού θα αποτελεί παρόμοια περίπτωση με την Χρυσοπολίτισσα στην Κάτω Πάφο.